• Slider4
  • Slider5
  • Slider 9

Υστεροσαλπιγγογραφία αφρού με υπερηχογράφημα

Περιγραφή και ορισμός

Η υστεροσαλπιγγογραφία αφρού με υπερηχογράφημα (Hysterosalpingo-Foam Sonography-HyFoSy), είναι σχετικά μια νέα απεικονιστική τεχνική για τον έλεγχο της διαβατότητας των σαλπίγγων. Η αξιολόγηση της βατότητας των σαλπίγγων αποτελεί ένα σημαντικό τμήμα του ελέγχου στην υπογόνιμη γυναίκα καθώς εκτιμάται ότι η απόφραξη των σαλπίγγων διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο 12-33% των υπογόνιμων ζευγαριών. 1 , 25

Αίτια υπογονιμότητος

Ο σαλπιγγικός παράγων, ως αίτιο υπογονιμότητος, συμπεριλαμβάνει μια σειρά παθολογικών οντοτήτων όπως απόφραξη, στένωση, διάταση και μείωση του περισταλτισμού της σάλπιγγας. 2 Η φλεγμονώδης νόσος της πυέλου αποτελεί μακράν τη συχνότερη αιτία υπογονιμότητος. Ωστόσο, στα άλλα αίτια συμπεριλαμβάνονται τα ινομυώματα, η ενδομητρίωση, η προηγούμενη χειρουργική επέμβαση και η φυματίωση ελάσσονος πυέλου. Συνεπώς, η ακριβής αξιολόγηση των σαλπίγγων καθίσταται ζωτικής σημασίας, καθώς λανθασμένη διάγνωση οδηγεί συνήθως σε περιττές χειρουργικές επεμβάσεις για την αποκατάσταση της σαλπιγγικής βατότητας ή σε εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF). 3 Σήμερα, για το σκοπό αυτό, είναι διαθέσιμες αρκετές μέθοδοι που συμπεριλαμβάνουν την υστεροσαλπιγγογραφία (HSG), τον συνδυασμό λαπαροσκόπησης-υστεροσκόπησης και την υστεροσαλπιγγογραφία αντίθεσης με υπερηχογράφημα (Hysterosalpingo Contrast Sonography – HyCoSy).

Ιστορική αναδρομή

To 1986, εισήχθη η HyCoSy, ως εναλλακτική μέθοδος στην HSG, επειδή δεν εξέθετε την ασθενή στον κίνδυνο από την ιονίζουσα ακτινοβολία και την αλλεργία στο ιώδιο. 4 Η HyCoSy επέτρεψε επιτυχώς την αξιολόγηση του περιγράμματος της ενδομητρικής κοιλότητας και της διαβατότητας των σαλπίγγων με την χρήση διακολπικού υπερηχογραφικού εξοπλισμού. Κατά την διαδικασία HyCoSy, εγχύεται ένα ηχογενές μέσο το οποίο ενισχύει την αντίθεση της απεικόνισης μέσω ενός διατραχηλικού καθετήρα. Η διαγνωστική ακρίβεια της HyCoSy ήταν συγκρίσιμη με εκείνη της ακτινολογικής υστεροσαλπιγγογραφίας (HSG). 5 - 7 Το Echovist υπήρξε ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ηχογενές μέσο που χρησιμοποιήθηκε στην διαδικασία HyCoSy, στις αρχές της δεκαετίας του '80. Ήταν ένα εναιώρημα αργά διαλυτών μικροσωματιδίων γαλακτόζης αραιωμένα σε υδατικό διάλυμα γαλακτόζης 20%. 8 , 9 Όμως, η διαδικασία HyCoSy, εμφάνιζε υψηλό ποσοστό ψευδούς σαλπιγγικής απόφραξης 10,3%, ενώ η αληθής διαβατότητα ήταν 6,7%. 9 , 10 Ωστόσο, αρκετοί παράγοντες ενοχοποιήθηκαν για τα αποτελέσματα αυτά. Αρχικά, ο σαλπιγγικός αυλός μπορούσε να παρεμποδιστεί προσωρινά από βλεννώδες βύσμα, θρόμβο αίματος, μυομητρικό σπασμό ή οίδημα του βλεννογόνου της σάλπιγγας, 9 , 11 - 14 στο επίπεδο του κέρατος. Όμως, δυσκολία κατά την διαδικασία της HyCoSy μπορούσε να παρουσιαστεί και λόγω τεχνικών προβλημάτων. Η διαφυγή του μέσου αντίθεσης και η στένωση του τραχήλου της μήτρας είχαν ως αποτέλεσμα την ανεπαρκή ενδοκοιλοτική πίεση με αποτέλεσμα την στάση του μέσου αντίθεσης εντός της ενδομητρικής κοιλότητος. Από την άλλη μεριά, η σπείρωση και η στρέβλωση της ανατομίας του σαλπιγγικού αυλού, εξαιτίας πυελικών συμφύσεων, μπορούσε να δυσχεράνει τον εντοπισμό και την πορεία των σαλπίγγων. 9 , 11 - 14

Παρότι δεν είχαν αναφερθεί αντιδράσεις αλλεργικού τύπου με το Echovist, η αλλεργία στο συστατικό γαλακτόζη, αποτελούσε την γνωστότερη αντένδειξη για την ευρεία χρήση του Echovist. Ωστόσο, οι κυριότερες ανεπιθύμητες αντιδράσεις που αναφέρθηκαν αφορούσαν, πόνο στο 54,9% των περιπτώσεων 8 και παρασυμπαθητικοτονία (ναυτία, έμετο, υπεραερισμό και εφίδρωση) στο 5% των περιπτώσεων. 8 , 15 Όμως, επειδή η εμπορική διαθεσιμότητα του Echovist, και των άλλων ηχογενών μέσων που αναπτύχτηκαν στην συνέχεια για γυναικολογική χρήση (Infoson και SonoVue) ήταν, είτε περιορισμένη στις περισσότερες χώρες και δεν υπήρχε εμπορική διαθεσιμότητα, είτε δεν έλαβαν την απαιτούμενη άδεια σαλπιγγικής χρήσης. Έτσι, ως φτηνή εναλλακτική λύση, προτάθηκε η χρήση μείγματος άλατος-αέρος. 16 Μία μελέτη που εκπονήθηκε το 2011, αξιολόγησε τις παραπάνω μεθόδους στην διερεύνηση της υπογονιμότητος. Συνέκρινε την ακρίβεια, την εγκυρότητα, το κόστος, την αξιοπιστία, την ελάχιστη επεμβατικότητα και συμπέρανε πως η δοκιμασία HyCoSy ήταν το πιο συμφέρον πρωτόκολλο στην διερεύνηση της υπογονιμότητος, έναντι της HSG και της λαπαροσκόπησης. Η παραπάνω μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό επειδή η HyCoSy επιτρέπει στους παρόχους υγείας να αξιολογούν ταυτόχρονα την ενδομητρική κοιλότητα, την μυομητρική δομή, το περίγραμμα της μήτρας, το απόθεμα ωοθυλακίων, την δομή των ωοθηκών καθώς και την αρχιτεκτονική και τη βατότητα των σαλπίγγων. 17

Εξελιγμένη σαλπιγγογραφία

Το 2007, εισήχθη μία μη-εμβρυοτοξική γέλη (ExEm-gel) που περιείχε υδροξυ-αιθυλοκυτταρίνη και γλυκερόλη (Hydroxyethyl cellulose, Glycerol), ως νέο διαγνωστικό μέσο απεικόνισης του ενδομήτριου με υστερουπερηχογράφημα, εναλλακτικά στο Echovist. 18 Το πλεονέκτημα από την χρήση της γέλης ήταν η αργή πλήρωση της κοιλότητας της μήτρας και η διατήρηση χαμηλής πίεσης που καθιστούσε την διαδικασία σχετικά ανώδυνη. 19 - 23 Η αναισθησία δεν θεωρήθηκε απαραίτητη, μια και η ανεκτικότητα του πόνου στην διαδικασία έκχυσης του μέσου αντίθεσης, δεν δικαιολογούσε ούτε την ενδομήτρια εφαρμογή λιδοκαΐνης (xylocaine), 19 , 24 ούτε και αυτήν της χλωροεξιδίνης (chlorhexidine). Το Instillage (χλωροεξιδίνη και λιδοκαΐνη), ήταν ένα λιπαντικό με υποστηρικτικές ιδιότητες τοπικής αναισθησίας και απολύμανσης, που χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως αναισθητικό, αντισηπτικό gel και για χρήση σε ουρολογικό καθετηριασμό. Παρόλα αυτά, όμως, οι μέχρι σήμερα αναφορές αναφυλακτικής αντίδρασης στην χλωροεξιδίνη (Hydroxyethyl cellulose), ήταν σποραδικές. 25

Η σύνθεση του ExEm-gel εξετάστηκε πλήρως και θεωρείται απόλυτα ασφαλής, καθώς τα συστατικά της είναι ευρέως γνωστά και έχουν χορηγηθεί αποτελεσματικά είτε ως καθαρτικό στην καταπολέμηση της δυσκοιλιότητας, είτε ενδοφλεβίως ή ενδοπεριτοναϊκά για μία πληθώρα διαφορετικών ιατρικών σκοπών. 26 - 29 Σε περισσότερες από 10 000 εκχύσεις πηκτώματος γέλης με ExEm-gel δεν έχουν αναφερθεί σοβαρές επιπλοκές. Το ExEm-foam χρησιμοποιείται στην HyFoSy, στην παραγωγική φάση του καταμήνιου κύκλου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας (ESHRE), 30 ως εναλλακτική λύση στην HyCoSy και την HSG. 31 , 32 To ExEm-foam μπορεί να δημιουργηθεί με αραίωση ExEm-gel σε απιονισμένο νερό μέσω μιας συσκευής ζεύξης εγχέοντας μηχανικά τα υγρά, με την βοήθεια 2 συρίγγων, από την μία στην άλλη τουλάχιστον 10 φορές. Η διαδικασία αυτή δημιουργεί έναν γαλακτώδη, λευκό, πηκτοειδή αφρό, ικανό να απεικονίσει τις σάλπιγγες τουλάχιστον για 1 λεπτό.

Στην μελέτη του Van Schoubroeck., οι μισές ασθενείς κατέταξαν την διαδικασία HyFoSy ως λιγότερο επώδυνη, από αυτήν της κυτταρολογικής εξέτασης του τραχήλου της μήτρας. 33 Ο συγγραφέας απέδωσε το γεγονός στον φόβο των γυναικών αυτών κατά την τοποθέτηση του μητροσκοπίου στον κόλπο. Επειδή όμως, η μητροσκόπηση είναι μέρος της διαδικασίας HyFoSy, συνέστησε κατάλληλη επιλογή στο μέγεθος και τον τύπο του μητροσκοπίου, και στην συνέχεια, λίπανση για ήπια και ατραυματική τοποθέτηση. 34 , 35

Ως διαβατότητα σαλπίγγων ορίστηκε από ορισμένους μελετητές η εκροή διαλύματος άλατος-αέρος ή πηκτής αφρού από το κροσσωτό άκρο της σάλπιγγας η οποία περιβάλλει την ωοθήκη και στην συνέχεια συγκεντρώνεται στην πύελο κατα την σάρωση με λειτουργία B-mode. Χρησιμοποιήθηκαν δύο κριτήρια για την αξιολόγηση της σαλπιγγικής διαβατότητας. Η ανίχνευση σημάτων σταθερού χρώματος στον ισθμικό και το κροσσωτό άκρο της σάλπιγγας με Power Doppler και η ανίχνευση έγχχρωμης ροής στο άκρο της σάλπιγγας με Color Doppler. 36 Ως απόφραξη ορίστηκε η απουσία ροής στην σάλπιγγα. 37 Ορισμένοι ερευνητές ανέφεραν ότι η εμφάνιση σπασμών και κράμπας κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έκχυσης σκιαγραφικού, μειώνεται με την χρήση ενός μη-στεροειδούς αντιφλεγμονώδους φαρμάκου (ΜΣΑΦ), ωστόσο, αυτό αποτελεί αμφιλεγόμενο θέμα για κάποιους άλλους ερευνητές. 38 , 39

Ο Exalto, στην μελέτη του το 2007 που αφορούσε 113 ασθενείς, ανέφερε 1 επεισόδιο παρασυμπαθητικοτονίας (0,008%), ενώ δεν σημείωσε αλλεργικές αντιδράσεις, λοιμώξεις ή καρδιακές επιπλοκές. Η υπερηχογραφική εμφάνιση των ενδοκοιλοτικών θρόμβων αίματος, είχε διαφορετική απεικόνιση στην υστεροσαλπιγγογραφία αφρού (HyFoSy) από αυτήν της υστεροσαλπιγγογραφίας αντίθεσης (HyCoSy), καθώς οι θρόμβοι έμοιαζαν με πολύποδες επειδή δεν διαλύονταν από τη γέλη αφρού. Όπως διαπίστωσε ο Exalto, αυτό ήταν σαφώς ένα μειονέκτημα της HyFoSy έναντι της HyCoSy. 20 Ο Emanuel στην δική του μελέτη, το 2012, σημείωσε επεισόδιο παρασυμπαθητικοτονίας σε πέντε ασθενείς (5/73), ποσοστό 7% κατά τη διάρκεια ή μετά την διαδικασία της HyFoSy. Όλες οι διαδικασίες HyFoSy είχαν ελάχιστη ταλαιπωρία για την ασθενή, ενώ δεν υπήρξαν άλλες επιπλοκές.

Η HyFoSy με έγχυση αφρού (ExEm Foam) έχει καλύτερη απόδοση από την HyCoSy καθώς επιτρέπει μια πιο ακριβή διάγνωση της απόφραξης των σαλπίγγων ως αίτιο υπογονιμότητας. 40 Η αποτελεσματικότητα της HyFoSy είναι συγκρίσιμη με αυτήν της λαπαροσκόπησης. 41 Το πλεονέκτημα της HyFoSy έναντι της ακτινολογικής υστεροσαλπιγγογραφίας (HSG) είναι η αποφυγή του κινδύνου έκθεσης στην ιονίζουσα ακτινοβολία και της αλλεργίας στο ιώδιο. 42 Επίσης, η διαδικασία HyFoSy είχε μικρότερη μέση χρονική διάρκεια, 5' έναντι 12,5' της HSG. 43

Εναλλακτικά, η μη αραιωμένη γέλη (ExEm-gel) μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιτυχώς στην εκτίμηση ενδοκοιλοτικών ανωμαλιών έχοντας λιγότερη διαφυγή, καλύτερη και σταθερότερη διάταση της ενδομητρικής κοιλότητας συγκριτικά με το φυσιολογικό ορό της υστερουπερηχογραφίας (sonohysterography). 19 Η έγχυση ExEm-gel αποδεδειγμένα σχετίζεται με λιγότερο πόνο, 20 , 22 καθώς και με λιγότερες αποτυχημένες τεχνικές προσπάθειες 21 συγκριτικά με την υστερουπερηχογραφία έγχυσης φυσιολογικού ορού. Ωστόσο, η ακρίβεια της διάγνωσης είναι συγκρίσιμη μεταξύ των δύο μεθόδων. Κάποιες ερευνητικές ομάδες προσπάθησαν να καθορίσουν την ακρίβεια και την αξία της HyFoSy ως δοκιμασία πρώτης γραμμής στον έλεγχο της διαβατότητας των σαλπίγγων. Ωστόσο, περιορισμένες είναι οι πληροφορίες σχετικά με την επίτευξη εγκυμοσύνης μετά από την HyFoSy. Πάντως, γενικά πιστεύεται ότι, η έκπλυση σαλπίγγων με αφρό (ExEm Foam) μπορεί να αποκαταστήσει τη βατότητα και τη γονιμότητα. 44 Υπήρξε αναφορά σε μία μόνο μελέτη η οποία περιέγραφε ποσοστό αυτόματης σύλληψης 19,2% εντός διαστήματος 3 μηνών κατά μέσο όρο μετά την διαδικασία HyFoSy. 18

  1. Khalaf Y. Tubal subfertility. BMJ. 2003 Sep 13; 327(7415): 610-3. PMID: 12969933
  2. Patil M. Assessing tubal damage. J Hum Reprod Sci. 2009 Jan; 2(1): 2-11. PMID: 19562067
  3. Dun EC, Nezhat CH. Tubal factor infertility. Obstet Gynecol Clin North Am. 2012 Dec; 39(4): 551–566. PMID: 23182560
  4. Randolph, J.F. Jr., Ying, Y.K., et al. Comparison of real-time ultrasonography, hysterosalpingography, and laparoscopy/hysteroscopy in the evaluation of uterine abnormalities and tubal patency. Fertil Steril. 1986 Nov; 46: 828–832. PMID: 2946603
  5. Dijkman AB, Mol BW, van der Veen F, et al. Can hysterosalpingocontrast-sonography replace hysterosalpingography in the assessment of tubal subfertility? Eur J Radiol. 2000 Jul; 35(1): 44-8. PMID: 10930765
  6. Reis MM, Soares SR, Cancado ML, et al. Hysterosalpingo contrast sonography (HyCoSy) with SH U 454 (Echovist) for the assessment of tubal patency. Hum Reprod. 1998 Nov; 13(11): 3049-52. PMID: 9853854
  7. Luciano DE, Exacoustos C, Johns DA, et al. Can hysterosalpingo-contrast sonography replace hysterosalpingography in confirming tubal blockage after hysteroscopic sterilization and in the evaluation of the uterus and tubes in infertile patients? Am J Obstet Gynecol. 2011 Jan; 204 (1):79. PMID: 21187197
  8. ECHOVIST. General Monographs
  9. Campbell S, Bourne TH, Tan SL, et al. Hysterosalpingo contrast sonography (HyCoSy) and its future role within the investigation of infertility in Europe. Ultrasound Obstet Gynecol. 1994 May; 4(3): 245–253. PMID: 12797192
  10. Holz K, Becker R, Schurmann R. Ultrasound in the investigation of tubal patency. A meta-analysis of three comparative studies of Echovist-200 including 1,007 women. Zentralbl Gynakol. 1997; 119(8): 366–373. PMID: 9286072
  11. Exacoustos C, Di Giovanni A, Szabolcs B, et al. Automated sonographic tubal patency evaluation with three-dimensional coded contrast imaging (CCI) during hysterosalpingo-contrast sonography (HyCoSy). Ultrasound Obstet Gynecol. 2009 Nov; 34(5): 609–612. PMID: 19852043
  12. Exacoustos C, Zupi E, Szabolcs B, et al. Contrast-tuned imaging and Second-Generation contrast agent SonoVue: a new ultrasound approach to evaluation of Tubal Patency. J Minim Invasive Gynecol. 2009 Jul-Aug; 16(4): 437–444. PMID: 19573820
  13. Lanzani C, Savasi V, Leone FP, et al. Two-dimensional HyCoSy with contrast tuned imaging technology and a second-generation contrast media for the assessment of tubal patency in an infertility program. Fertil Steril. 2009 Sep; 92(3): 1158–1161. PMID: 18829020
  14. Boudghene FP, Bazot M, Robert Y, et al. Assessment of Fallopian tube patency by HyCoSy: comparison of a positive contrast agent with saline solution. Ultrasound Obstet Gynecol. 2001 Nov; 18(5): 525–530. PMID: 11844177
  15. Savelli L, Pollastri P, Guerrini M, et al. Tolerability, side effects, and complications of hysterosalpingocontrast sonography (HyCoSy). Fertil Steril. 2009 Oct; 92(4): 1481-6. PMID: 18922518
  16. Spalding H, Martikainen H, Tekay A, et al. A randomized study comparing air to Echovist as a contrast medium in the assessment of tubal patency in infertile women using transvaginal salpingosonography. Hum Reprod. 1997 Nov; 12(11): 2461-4. PMID: 9436685
  17. Saunders RD, Shwayder JM, Nakajima ST. Current methods of tubal patency assessment. Fertil Steril. 2011 Jun; 95(7): 2171–2179. PMID: 21457959
  18. Emanuel MH, van Vliet M, Weber M, et al. First experiences with hysterosalpingo-foam sonography (HyFoSy) for office tubal patency testing. Hum Reprod. 2012 Jan; 27(1): 114-7. PMID: 22064649
  19. Exalto N, Stassen M, Emanuel MH. Safety aspects and side-effects of ExEm-gel and foam for uterine cavity distension and tubal patency testing. Reprod Biomed Online. 2014 Nov; 29(5): 534-40. PMID: 25219517
  20. Exalto N, Stappers C, van Raamsdonk LA, et al. Gel instillation sonohysterography: first experience with a new technique. Fertil Steril. 2007 Jan; 87(1): 152-5. PMID: 17097650
  21. Bij de Vaate AJ, Brolmann HA, van der Slikke JW, et at. Gel instillation sonohysterography (GIS) and saline contrast sonohysterography (SCSH): comparison of two diagnostic techniques. Ultrasound Obstet Gynecol. 2010 Apr; 35(4): 486-496. PMID: 20178106
  22. Van den Bosch T, Betsas G, Van Scoubroeck D, et al. Gel infusion sonography in the evaluation of the uterine cavity. Ultrasound Obstet Gynecol. 2009 Dec; 34(6): 711-4. PMID: 19902475
  23. Werbrouck E, Veldman J, Luts J, et al. Detection of endometrial pathology using saline infusion sonography versus gel instillation sonography: a prospective cohort study. Fertil Steril. 2011 Jan; 95(1): 285-8. PMID: 20615500
  24. Van den Bosch, T., Van Schoubroeck, D., Daemen, et al. Lidocaine does not reduce pain perception during gel instillation sonography or subsequent office hysteroscopy: results of a randomized trial. Gynecol. Obstet. Invest. 2011 ; 71: 236–239. PMID: 21160152
  25. TOXNET Databases. Toxicology data network. Toxline search, Hydroxyethyl cellulose.
  26. Emanuel MH, Exalto N. Hysterosalpingo-foam sonography (HyFoSy): a new technique to visualize tubal patency. Ultrasound Obstet Gynecol. 2011 Apr; 37: 497-499. PMID: 21433170
  27. Berger C, Sakowitz OW, Kiening KL, et al. Neurochemical monitoring of glycerol therapy in patients with ischemic brain edema. Stroke. 2005 Feb; 36(2): e4-6. PMID: 15618446
  28. Nilforoushan MR, Latkany RA, Speaker MG. Effect of artificial tears on visual acuity. Am J Ophthalmol. 2005 Nov;140: 830–5. PMID: 16310460
  29. Falk K, Holmdahl L, Halvarsson M, Larsson K, et al. Polymers that reduce intraperitoneal adhesion formation. Br J Surg. 1998 Aug; 85(8): 1153-6. PMID: 9718019
  30. European Society of Human Reproduction and Embryology. Diagnosis and classification of genital anomalies. ESHRE
  31. Emanuel, M.H., van Vliet, M., Weber, M., et al. First experiences with hysterosalpingo-foam sonography (HyFoSy) for office tubal patency testing. Hum Reprod. 2012 Jan; 27: 114–117. PMID: 22064649
  32. Van Schoubroeck, D., Van den Bosch, T., Meuleman, C., et al. The use of a new gel foam for the evaluation of tubal patency. Gynecol Obstet Invest. 2013; 75: 152–156. PMID: 23296258
  33. Van Schoubroeck D, Van den Bosch T, Ameye L, et al. Pain during Fallopian-tube patency testing by hysterosalpingo-foam sonography. Ultrasound Obstet Gynecol. 2015 Mar; 45(3): 346–350. PMID: 25092501
  34. Hill DA, Lamvu G. Effect of lubricating gel on patient comfort during vaginal speculum examination: a randomized controlled trial. Obstet Gynecol. 2012 Feb; 119: 227–231. PMID: 22270273
  35. Uygur D, Guler T, Yayci E, et al. Association of speculum lubrication with pain and Papanicolaou test accuracy. J Am Board Fam Med. 2012 Nov-Dec; 25: 798–804. PMID: 23136318
  36. Soliman AA, Shaalan W, Abdel-Dayem T, et al. Power Doppler flow mapping and four-dimensional ultrasound for evaluating tubal patency compared with laparoscopy. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2015 Dec;195: 83-7. PMID: 26479436
  37. Panchal S, Nagori C. Imaging techniques for assessment of tubal status. J Hum Reprod Sci. 2014 Jan; 7(1): 2-12. PMID: 24829524
  38. Anserini P, Delfino F, Ferraiolo A, et al. Strategies to minimize discomfort during diagnostic hysterosalpingography with disposable balloon catheters: a randomized placebo-controlled study with oral nonsteroidal premedication. Fertil Steril. 2008 Sep; 90: 844–848. PMID: 17953950
  39. Elson EM, Ridley NT. Paracetamol as a prophylactic anal-gesic for hysterosalpingography: a double blind randomized controlled trial. Clin Radiol. 2000 Sep; 55: 675–678. PMID: 10988044
  40. Rajesh H, Lim SL, Yu SL. Hysterosalpingo-foam sonography: patient selection and perspectives. Int J Womens health. 2016 Dec 28;9: 23-32. PMID: 28096695
  41. Piccioni MG, Riganelli L, Filippi V, et al. Sonohysterosalpingography: Comparison of foam and saline solution. J Clin Ultrasound. 2017 Feb; 45(2): 67-71. PMID: 27753111
  42. Maheux-Lacroix S, Boutin A, Moore L, et al. Hysterosalpingosonography for diagnosing tubal occlusion in subfertile women: a systematic review with meta-analysis. Hum Reprod. 2014 May; 29(5): 953-63. PMID: 24578476
  43. Dreyer, K., Out, R., Hompes, PG., et al. Hysterosalpingo-Foam Sonography (HyFoSy): a less painful procedure for tubal patency testing during fertility work-up compared to (serial) hysterosalpingography. A Randomised Controlled Trial. Fertil. Steril. 2014 Sep; 102(3): 821-5. PMID: 24996498
  44. Mohiyiddeen L, Hardiman A, Fitzgerald C, et al. Tubal flushing for subfertility. May 2015. Cochrane Database Syst Rev. 2015 May; (5): CD003718. PMID: 25929235
Διαβάστηκε 85 φορές Τελ. αλλαγή: Τετάρτη, 29 Αύγουστος 2018 22:21

Share it

Ποιοι είμαστε

Η ιστοσελίδα emvriomitriki.gr έχει ως σκοπό να καλύψει τις απορίες και τις ανάγκες των εγκύων γυναικών. Συγχρόνως, λόγω του υψηλού επιπέδου του υλικού που περιέχει, καθίσταται χρήσιμο εργαλείο σε μαιευτήρες και άλλους επαγγελματίες υγείας που επιθυμούν να ανανεώσουν τις γνώσεις τους. Η επιμέλεια των κειμένων, του φωτογραφικού υλικού και των βίντεο, ανήκει στον ιατρό Αναστάσιο Κοκοβίδη.

Στοιχεία Επικοινωνίας

Λεωφόρος Κηφισίας 32
Αθήνα, 115 26
210 7771300